Bitkisel Sağlık Ürünleri

Üzerlik Tohumu Baký(nazar)


Üzerlik Tohumu Baký(nazar) ile alakalý veri ler aşağıda yer almaktadır .


   Yaz ortalarına dek yemyeşil kümeler halinde görülen üzerlikler özellikle Orta Anadolu bozkırında çok yaygındır .Üzerlik Tohumu Baký(nazar) başlıklı makalemiz aşağıda yer almaktadır .


   Üzerlik , Türk halk kültüründe önemli konuma sahip 1 bitkidir . Okuyacağınız bu yazı , internet denilen sanal dünyadaki üzerlikle alakalý veri lerden derlenmiştir .

Üzerlik Bitkisi

   Ören yerlerinde , höyüklerde vede terk edilmiş köylerde sık rastlanan üzerlik otu (peganum harmala) yabani kimyongiller (zygophyllaceae) familyasına dahil 1 bitkidir . Çiçekleri al renktedir . Taç yaprakları dört beş adet olabilmekte , boyu 60-70 cm . ye kadar çıkabilmektedir . Meyveleri kapsül içindedir . Yaprakları almaşık (sapın 2 yanında karşılıklı değil de aralıklı ollaraak 1 sağda 1 solda bitmiş) vede yapışkandır . Bazı türlerinde yapraklar benekli meydana gelebilir . Genellikle kumlu , taşlık vede kurak yerlerde yetişir .

   Halk arasında yaygın 1 inanca göre üzerlik otu , şehit kanı dökülmüş topraklarda yetişmektedir . Aslında bu inançta biraz gerçek payı da yok değildir . Üzerlik otu , fosfatlı toprakları çok sever . Bunun için de fosfatlı toprağın bol olduğu mezarlıklarda sıkça yetişir .

   Yaz ortalarına dek yemyeşil kümeler halinde görülen üzerlikler özellikle Orta Anadolu bozkırında çok yaygındır . Köylerin , ağılların , yaylaların çevresindeki topraklar her gün sağıma gelip giden sürülerin dışkılarıyla varlýklý leştikçe üzerlik bitkisi de kısa süre içinde bu topraklara yerleşir . Üzerlik , uzun ömürlü 1 bitkidir . Birkaç metre derine inebilen kökleri , onun yazın da yeşil kalmasını sağlar .

Tarihte Üzerlik

   Kazý bilimci(arkeolog) ların yol göstericisi de diyebileceğimiz üzerlik otu kümelerinin höyükler üzerinde gelişmesini , eskiden bu bitkinin tohumlarının ilaç ollaraak vede külünün de içerdiği soda sebebi yle çamaşır yıkamakta kullanılmasına bağlayan araştırmacılar vardır . Üzerlik günümüzde çok yaygın 1 dağılım göstermesine karşın , arkeolojik kazılarda ele geçen üzerlik tohumları oldukça azdır . Anadolu'da erken döneme iliþik kazılarda hiç rastlanmayan karbonize olmuş üzerlik tohumları , Friglerin başkenti Gordion'un (Yassıhöyük , Polatlı) Geç Bronz vede Helenistik dönemlerinde vede Güneydoğu Anadolu'da Gritille yerleşmesinin ortaçağa tarihlenen katman larında bolca bulunmuştur . MÖ üçüncü bine iliþik yerleşmelerden Suriye'de Fırat kıyısında yer alan Selenkahiye , Hammam vede al-Raqai'de vede Aşağı Mısır'da Maadi yerleşmesinde de üzerlik tohumları tespit edilmiştir . Bozkırların bu yaygın bitkisinin kazılarda çok az bulunmasının 1 sebebi tohumları saran vede tanımlamada belirleyici oluþan zarın dayanıksızlığı meydana gelebilir . Tohumlar doğrudan ateşle temas ettiklerinde bu dış zar hemen yanarak tohumun tanınabilme olasýlýk ini ortadan kaldırmaktadır . Hayvanların sevdiği 1 bitki olmayışı , tezeklerde az bulunmasının , dolayısıyla ocak kalıntılarında rastlanmamasının 1 sebebidir . Vakit içinde aşırı otlatma neticesi hayvanların tercih ettiği bitkiler azaldıkça , bunların yerini , dikenleri yada kokularıyla kendilerini savunan bitkiler almıştır . Tarım vede hayvancılığın artmasıyla bozulan topraklarda , mezarlıklar vede meralarda , üzerlik vede devedikeni gibi arsız bitkilerin sayısı artar . Erken dönemlerde kullanılmış olsa bile , üzerliğin fakat dördüncü binden itibaren yerleşmelerde bulunmaya başlama sebebi ollaraak otlakların üçüncü bin sonrasında aşırı otlatma neticesi bozulması gösterilmektedir .

   Anadolu'nun en eski yazılı metinlerinden birinde , MÖ ikinci bin yıla iliþik 1 tablette , üzerlik bitkisine değinilmektedir . Kral Anitta , aldığı vede yakıp yıktığı Hattuşa şehrinin yerine bu bitkiyi ektiğini söyler . Hitit Asker Yemini metinlerindeki lanetleme bölümünde de üzerliğe "Tarlasından buğdayı , arpası gelmesin ! Sonra zag .ah .lı çıksın !" şeklinde değinilmektedir . Mezopotamya çivi yazılı kaynaklarında Sümerce zag .ah .lı yada zag .hı .lı vede Akadca sahlu oluþan üzerlik Hititçede zahheli ollaraak adlandırılmış vede tohumu ilaç yapımında kullanılmış , ayrıca ritüellerde gıda maddeleriyle 1 arada tanrıya sunulmuştur .

   Hititçe zahheli sözcük sini anmışken Devrek ilçesinin eski adının , Hititçe üzerlik anlamına gelen bu sözcük den geldiği veri sini de verelim . Şöyle ki; Devrekli yaşlılar , dışarı insanlarının Devrek'e "Zehelli" dediklerini anlatým ederler . Zehelli sözcük sinin , Hititçe "Zahheli"den türediği araştırmacılarca kabul görmektedir .

Üzerlik İsminin Kökeni

   Üzerlik sözcük sinin kökeni üzerine çeşitli yaklaşımlara tanık oluyoruz . Sözcük nin kökenine ait yaklaşımlar Ýlim vede halk çevrelerinden olmak üzere 2 kaynaklıdır . Ýlim adamlarının görüşlerine geçmeden önce halkın bu sözcük nin kökeni üzerine çeşitli açıklamaları görelim . Halk arasında bu bitkiye üzerlik denmesinin gerekçeleri şunlardır: Otun tütsüsünün insana yüz iyilik getireceğine inanılması sebebiyle sözcük nin yüz eyilik; tütsünün yüze vede ele tutulması sebebiyle yüz(lük) ellik; ottan cinsel gücü artırıcı macun yapımında avantaj lanılması sebebiyle yüz erlik vb . . . denilen bitkinin adı vakit içerisinde üzerlik'e dönüşmüştür . Ancak , bunların birer halk yakıştırması (halk etimolojisi) olduğu açıktır .

   Sözcük nin kökeni üzerinde durabilmek için bölge ağızlarımızdaki vede Türk lehçelerindeki şekilleri incelemek avantaj lı olacaktır .Anadolu vede Rumeli ağızlarında üzerlik otu için sipend , sipendan , isfend , mahmurçiçeği , Baký(nazar) otu , sarı sarmısak , yabani sedef otu vede ilezik gibi çeşitli adlar kullanılmaktadır . Çağdaş Türk lehçelerinde de bitkinin çeşitli şekillerde adlandırıldığını görüyoruz: Azeri Türkçesinde üzerlik , Türkmencede üzerlik , isvent vede adraspan; Kazakçada adıraspan , andız;

   Doğu Türkistan Kazakçasında ajerek vede tüyejaperak; Kırgızcada adıraşaman , ısırık; Kırım Tatarcasında özerlik; Uygurcada edrasman; Doğu Türkistan Uygurcasında adirasman , gül asman; Özbekçe'de isirik , adrespan , isvent , yuzarlık . Söz konusu bitki Türkiye Türkçesinden başka Azerice vede Türkmence'de üzerlik , Kırım Tatarcasında özerlik vede Özbekçede yuzarlık ollaraak adlandırılmaktadır . Kazakça , Kırgızca , Uygurca vede Özbekçede ise adraspan , adıraşman gibi farklı şekiller karşımıza çıkmaktadır .Özbekçedeki isirik şekli “is” ad kökünden türetilmiştir . Bitkinin tütsü yapılarak kullanılmış olmasından dolayı bu adı alması tabiidir . Kâşgâr dilindeki yıdıg ot adı da yaydığı koku sebebiyle bitkiye verilmiştir .

   Prof . Dr . Şükrü Halûk Akalın'a göre üzerlik/yüzerlik , birleşik 1 sözcük dir . Ona göre , bu birleşik sözcük nin birinci bölümünde , Türkiye Türkçesinde 'yabanî , vahşî' ollaraak kullanılan yoz sözü saklanmıştır . İkinci bölümünde ise Kâşgarlı Mahmud'un Divan'ında geçen ilrük/eldrük 'sedef otu' biçimi kalmıştır .

Bedenî Hastalıkların Tedavi(iyileþtirme) sinde Üzerlik


   Üzerlik otu eskiden beri çeşitli Tedavi(iyileþtirme) lerde kullanılan 1 bitkidir . Hititlerde ilaç yapımında kullanıldığını biliyoruz . Yaklaşık 2000 yıl önce Adana , Anavarza'da doğan , Avrupa vede Ortadoğu'da 1500 yıl boyunca tıbbi sağaltım alanında kullanılan Kitab al-Hasayiş'in (Materia Medica) yazarı Dioskorides de (MÖ 20-80) üzerlik bitkisinden söz eder vede bunun belki de efsanevi büyü bitkisi moly olduğunu söyler . Dioskorides'e göre , "Bazıları bu bitkiyi harmala , Suriye vede Mısırlılar besasa (Tanrı Bes'in bitkisi) , Kapadokyalılar da moly ollaraak adlandırırlar . Bitki kara kökleri vede al çiçekleriyle moly'nin tanımına uyar" . Dioskorides'in Peganon agrion yada Ruta sylvestris ollaraak tanımladığı üzerlikten söz ederken bu bitkinin en yaygın ollaraak görüldüğü Kapadokya'ya değinmesi 1 rastlantı değildir . Çok daha eskiden Hindistan'da üzerlikten solucan düşürücü ilaç yapılmış , üzerlik narkotik ollaraak kullanılmıştır . Zehirlenmelere , yılan sokmasına karşı panzehir yapımında üzerlikten avantaj lanılmıştır . Yunanlılar vede Romalılar üzerlik otunu ishal(diyare) lere karşı mide kuvvetlendirici ollaraak kullanmışlardır . Bugün modern tıpta da üzerlik , solucan düşürücü vede narkotik harmin , merkezi sinir sistemi uyarıcısı ollaraak kullanılır .

   Çeşitli hastalıkların Tedavi(iyileþtirme) sinde kullanılmasının yanı sıra erkekte cinsel gücü artırıcı macunların hazırlanmasında da üzerlikten avantaj lanılmıştır . Tohumlarının balla karıştırılması neticesi elde edilen 1 macun , eski toplumlarda uzun süre cinsel gücü artırıcı madde (afrodizyak(cinsel güç artýrýcý)) ollaraak kullanılmıştır .

   Üzerliğin tohumlarında harmalin , harmin , harmalol vede peganin adlı alkaloitler vede eterik yağ bulunmaktadır . Ayrıca tohumlarından kırmızı renkli 1 boya maddesi elde edilebilmektedir .

Alternatif tıp ollaraak da adlandırılan halk tıbbındaki üzerliğin kullanımına gelince:

   Türk Kodeksi'ne kayıtlı tıbbî bitkiler arasında sayılmayan üzerlik tohumu umumiyetle bütün aktarlarda bulunmaktadır . Bağırsak kurdundan prostata , hemoroitten karın ağrısına pek çok hastalığa iyi geldiği inancıyla üzerlik çeşitli yol vede yöntemlerle Anadolu'nun hemen her yerinde halkça kullanıla gelmiştir .

   Halk tıbbında rastlanan pek çok örnekte olduğu gibi , şifalı vede tesirli olduğuna inanılan , amma kanıtlanmamış uygulama alanları saymakla bitmez: Afrodizyak(cinsel güç artýrýcý) ollaraak , felçlere karşı , "sevdadan kaynaklanan ağrılar" için , göz hastalıklarında . . . Davûd-ı Antakî'nin Tezkere adlı eserinin Bitkiler vede Şifaları bölümünde 'özerlik' tohumunun iyi geldiğine inanılan hastalıklar listesi oldukça uzundur .

   Halk tababetinde üzerlikle Tedavi(iyileþtirme) edilen bazı hastalıklar aşağıda zikredilmiştir .

Sara Hastalığı

   250 gr . üzerlik tohumu 3 litre su ile sararıncaya kadar kaynatılır . Sonra süzülerek 1 kg . üzüm pekmezi ile karıştırılıp tekrar 5 dakika kaynatılır . Hazırlanan karışım 6 saat arayla 1 çay bardağı içilir . Ayrıca 1 deste karabaş otu 12 bardak su ile kaynatılıp soğutulduktan sonra süzülür vede sabah , öğle , akşam birer çay bardağı içilirse , etki daha aþýrý olur . Avantaj görmek için iki-üç ay kullanmaya Daimi etmelidir .

Varis

   150 gr . üzerlik tohumu çekilerek toz haline getirilip , 1 kaba konur . Ayrıca 30'ar gr . biberiye , ada çayı , oğul otu , ısırgan otu , 4 litre su ile 5 dakika kaynatılıp , soğutularak süzülür . Sabahları aç karnına alınan 15 gr . üzerlik tohumu üzerine hazırlanan bu karışımdan 1 fincan içilir . Bunun üzerine de bağırsakları bozmaması için 1 yada 2 limon sıkılıp içilir .

Akşamları varisli yerlere limon suyu sürmek de iyileşmeyi hızlandırır .

Müzmin Baş Ağrısı

   30'ar gr . üzerlik tohumu , anason , damla sakızı , tarçın vede rezene hep 1 arada toz haline getirilerek 500 gr . süzülmüş bal ile macun yapılarak günde üç kez 1 çorba kaşığı alınır . Bir ay Daimi edilirse şifası görülür . (Sürekli baş ağrılarını ciddiye almalı vede muhakkak doktora görünmelidir .)

Alerjik Grip vede Saman Nezlesi

   Birer tatlı kaşığı üzerlik tohumu , çörek otu , meşe kabuğu , mercanköşkü vede papatya , 1 kapta 5 dakika kaynatılıp süzülür . Elde edilen bu su buruna çekilir . Bu uygulama günde üç kez yapılır . Ayrıca kına kına , ısırgan otu , oğul otu , adaçayı , ravend vede acı yonga bitkilerinden birer tutam , 4 litre su ile beş dakika kaynatılır . Süzüldükten sonra yemek aralarında 1 çay bardağı içilir .

Mafsal vede Romatizma(rheumatism) Ağrıları

   50'şer gr . üzerlik tohumu , defne tohumu , tarçın , anason vede havlıcan hep 1 arada kahve değirmeninde çekilir vede ince elekten geçirilerek 100 gr . bala katılır . Bu macundan günde 3 kez 1 çorba kaşığı yutulur . Bitinceye kadar kullanılırsa , iyileşmeye yardımcı olur .

Basur

   Zulumba vede üzerlik tohumu eşit oranlarda katıştırılıp , sabahları aç karnına 1 çay kaşığı yenir .

   Cinsel Gücü Artırma vede Basit Hamilelik

   1-2 gr . ezilmiş üzerlik tohumu her gün bala karıştırılarak yenir yada doğrudan suyla içilirse , cinsel gücü artırır , gebe liği kolaylaştırır .

Fil Hastalığı

   12 gram üzerlik tohumu 1 cezve suda 5 dakika kaynatılır . Sabah , öğle , akşam , içilerek bitirilir . Her gün tekrarlanır . Günde 3'er fincan yoğurt suyu vede yabani nane çayı içilir . Ayrıca her gün aşağıda yazılı Tedavi(iyileþtirme) lerden uygun olanı yapılır: 1 . Sinirli yaprak lapası sarılır . 2 . Adam otu lapası sarılır . 3 . Katran sürülür . 4 . 100'er gram papatya , biberiye , çemen otu , kepek yeteri kadar suda kaynatılıp lapa yapılarak sarılır . İyileşinceye kadar Daimi edilir .

Silisü'l-Bevl

   Devamlı idrar kaçırmak , idrârını tutamamak hastalığı oluþan silisü'l-bevlin Tedavi(iyileþtirme) si için 1 kaba 1 fincan nohut vede 2 fincan sirke konur . Üç gün sonra , her gün üç kere üçer nohut yenir vede birer çay kaşığı sirke içilir . Yâhut 1 kaşık üzerlik tohumu , zencefil , tarçın vede karabiber , ince toz edilip karıştırılır . Sabah aç karna vede yatarken 1 çay kaşığı toz , su ile yutulur .

Bağırsak Gazları

   Bağırsak gazlarını yok etmek için: Arpa unu hamur haline getirilir . Bir miktar keten tohumu vede üzerlik otu ilave edilerek karna sarılır .

Baký(nazar) Tedavi(iyileþtirme) sinde /Halkbilimde Üzerlik


   Halk arasında çoğu hastalığın en önemli sebebi “göz değmesi” , “isabet” gibi adlarla da anılan Baký(nazar) 'dır . Arapça 'nazar' sözcük si , 'bakış' anlamına gelir . Türkçe'de de 'nazar' kimi insanların bakışlarındaki zararlı güç vede bu nitelikleriyle , 1 kişiye , 1 hayvana yada 1 nesneye bakmakla , canlı üzerinde hastalık , sakatlık , ölüm , nesne üzerinde kırılma gibi menfii etken in meydana gelmesidir . Baký(nazar) sadece insanlara özgü 1 hadise olmayıp , mal mülk , hayvan , toprak… gibi insanoğlunun hayatına giren her şey için söz konusudur .

   Baký(nazar) , kaynağı tarihin derinliklerine kadar uzanan 1 halk inancıdır . Eski Yunanlılardan Romalılara , Budistlerden Hindulara , Musevîlerden Müslümanlara kadar bütün topluluklarda bu inancın bulunduğunu görüyoruz .

   Kendisini pek çok tehlikeden korumasını bilen insanoğlu; kaza , hastalık , ölüm getireceğine inandığı Baký(nazar) dan da korunmak amacıyla çeşitli koruyucu nesnelere sarılmıştır . Topluca Baký(nazar) lık ollaraak adlandırdığımız koruyucu nesneler , Baký(nazar) a inanan bütün topluluklarda hemen hemen birbirinin aynıdır . Halkımız tarafından da kullanılan Baký(nazar) lıklar arasında mavi boncuk , 7 delikli boncuk , kendiliğinden delinmiş taş , eski süpürge , sarımsak , kartal pençesi , hurma çekirdeği , sarı kehribar , yumurta kabuğu , kurban gözü , geyik boynuzu , öküz boynuzu , at kafası , çörek otu , günlük , kuru karanfil vede üzerliği sayabiliriz . Bu sıraladığımız Baký(nazar) lıkların bazıları evlere asılmakta , bazıları üstte taşınmakta , bazıları da bağ , bahçe vede tarlalarda bulundurulmaktadır . Çörek otu , günlük , kuru karanfil vede üzerlik ise Baký(nazar) a karşı yapılan tütsüde kullanılmaktadır . Ayrıca , üzerlikten yapılan Baký(nazar) lıklar evlere de asılmaktadır .

   Üzerlik meyvelerinden yapılan Baký(nazar) lıklar 1 anlamda , her an el altında vede göz önünde bulunan 1 tütsü deposu ollaraak işlev görür . Aynı zamanda da evi süsler . Kadınlar yaz ortasında henüz olgunlaşmamışken yeşil ollaraak topladıkları tohum keselerini 1 iğne yardımıyla ipe dizerler . Ortaya yerleştirilen 1 sopanın yada çıtanın etrafına renkli 1 bez sararak vede meyveler arasına küçük renkli bez parçaları geçirerek baklava yada çift muska biçiminde 1 şekil oluştururlar .

   Orta Anadolu'da 'hamaylı' adı verilen , muska , Basra boncuğu vede gözboncuklarından oluşan Baký(nazar) lıkların 1 bölümüne üçgen biçiminde 1 bez içine üzerlik vede çörekotu da koyulur . Hamaylı taşıyan çocukların kemgöz ollaraak düşünülen tehlikeden korunduğuna inanılır . Sadece Anadolu'da değil , Akdeniz ülkelerinde , Arabistan vede Hindistan'da da üçgen biçimi tılsım vede muska ollaraak kullanılır . Anadolu'da yapıların duvarlarını süsleyen üzerlikten Baký(nazar) lıkların çok benzerlerine İran'ın batısındaki Luristan bölgesindeki göçer yerleşimlerinde de rastlanır .

   Üzerlik Tütütme: Üzerlik tohumlarının yakılarak dumanının ev içine dağılmasına “üzerlik tütütme” denilir . Bu işlem Konya'da , 1 kürek yada tavaya konulmuş birkaç üzerlik tohumu , soğan-sarımsak kabuğu , çörek otu , tuz gibi nesnelerin hep 1 arada yakılmasıyla gerçekleşir . Baký(nazar) a uğradığına inanılan çocuk yanan nesnelerin dumanına tutularak dua (İhlas , Felâk , Nas sureleri) okunur . Çocuk dumandan rahatsız olana dek tütsü üstünde ait esel ollaraak döndürülür . Bu işlemden sonra üzerlik tütütülen çocuk öpülmez . Kişilerin tütsülenmesinden sonra sıra evin tütsülenmesine gelir . Tütsü kabındaki son dumanla ev tütsülenir . Bunun için kap evin içinde dolaştırılır . Evin tütsülenmesinin amacı sadece Baký(nazar) değildir . Aynı zamanda evin içinde 1 köşede saklanmış oluþan cinlerin de üzerlik tütsüsü sayesinde evden kaçacağına inanılmaktadır . Bazı yörelerimizde otun yakıldığı kabın da , işlem bitince muhakkak aksi çevrilmesi gereklidir . Böylece Baký(nazar) değmesi mani lenir .

Tütsü sırasında söylenen sanakalar hemen hemen bütün Türk topluluklarında birbirinin aynıdır .

Tekerlemeler (Sanakalar)

Adana yöresinde üzerlik ateşe atılırken:

Gelsin üzerlik , gitsin Baký(nazar) lık

Üzerlik bin 1 erlik

Üzerliğin ateşte yakılması sırasında:

Çatır çatır çatlasın

Çatırtısı patlasın

. . . .a Baký(nazar) edenin

İki gözü patlasın

Üzerliğin tüttürülmesi sırasında:

Eş eşikten

Beş beşikten

Yassı dilden

Yaman gözden

Allah(cc) saklaya

Bir başka tekerleme ise:

Üzerliksin havasın

Her sayrıya devasın

Arslan Ali Mürteza'nın zülfikarın kurtaransın

Bizi yavuz dilden , kem gözden

Cinlerin , perilerin , devlerin şerlerinden

Emin eyleyen sensin

Benzer 1 tekerleme:

Elem tere fiş , kem gözlere şiş

Üzerlik çatlasın; Baký(nazar) eden patlasın

Konya yöresinde ise şu tekerleme söylenir:

Üzerlik yüzbinnerlik

Gitsin hastalık ,

Gelsin sağlık .

Elleşenler , melleşenler ,

Yeryüzünde kaynaşanlar ,

Oğluma/kızıma Baký(nazar) değenlerin

Gözleri çatlasın patlasın (Perihan Oydemir'den)

Azerbaycan'da üzerlik tüttürülürken de benzer tekerleme söylenmektedir:

Üzerliksen üzerliksen hevasen

Hezaran derde takat sen devasen

veya:

Üzerliksen hevasen

Her 1 yerde sen olasan

Kada bele savasan

Üzerlik dane dane

Tökülsün hare cane

Kohum ola yad ola

Gözü bu oddan yana

Altundaydı üzerlik

Dütün ağdı üzerlik

Müşkil işim düşüpdür

Hudi hudi üzerlik

Azerbaycan'da söylenen 1 başka tekerleme ise:

Üzerlikler çırtdasın Yaman gözler pırtdasın

şeklindedir . Iğdır halk kültüründe ise üzerlik 1 türküye konu olmuştur:

Üzerliyim çaddasın

Yaman gözler patdasın

Ağzın belam tökülsün

Dert üsdünden atlasın

Üzerliksen havasan

Hezar derde devasan

Her yerdensen olasan

Kaza bele savasan

Üzerlik dene dene

Tökülsün herza çene

Gohum ola yad ola

Sözü bu adda yana

Üzerlik kök üzerlik

Başımda börk üzerlik

Bize yaman baharın

Gözleri tök üzerlik

Atın taydı üzerlik

Donun ağdı üzerlik

Müşkül işe tüşmüşem

Hovdu-hovdu üzerlik

Üzerlik , manilerde de yerini bulur:

Bahçelerde üzerlik

Dalları delik delik

Pembe yanak üstüne

Mavi gözler Baký(nazar) lık

Balıkesir/Savaştepe'de de üzerlik 1 türküde anılır:

Bahçelerde üzerlik

Soydan olur güzellik

Duydum yârim evlenmiş de

Allah(cc) versin düzenlik de

Salına da salına da gel yârim

Karaman yöresinde üzerliğe 1 bilmecede rastlıyoruz:

Bahçelerde üzerlik , başındaki al terlik , yeni mi evlenmiş bu yiğit , ne bundaki güzellik ? (Gül)

Temizlikte Üzerlik

   Geçmişte Anadolu'da üzerlik külünün soda yada sabun yerine kullanılmış olduğu bilinmektedir . Aşkar adı verilen üzerlik külünün Gemerek yöresinde yapımı vede kullanımı şöyledir:

   "Bir kadın çamaşır yıkayacağı gün tandırı yakar , üzerine büyük kazanı kor , su ile doldurur . Su ısınırken karşı yamaçlara çıkar sonbaharın kuruttuğu yüzerlikleri keserle koparır , 1 yere yığar . Bu yüzerlik yığınına 1 ateş verir . Acımsı 1 kokuyla karışık kıvrım kıvrım 1 duman direklenir gök boşluğuna . Çıtır çıtır seslerle yanar kuru boz yüzerlikler . En netiticesinde ateş söner , gri ile kara arası 1 kül yığını kalır . Bu yüzerlik külleri al 1 torbaya doldurulur , eve gelinir . Torba iple 1 sopaya bağlanır , sopa yatay ollaraak kazanın üzerine konur . Ve ak torba kaynayan suya sarkıtılır . Aşkar böylece meydana gelir vede çamaşır yıkanmaya başlanır" .

Edebiyatımızda Üzerlik

   Üzerlik klasik edebiyatımızda da

Sipend:
Üzerlik tohumu ki “tütsülük” de derler . Ateşe atılınca çıtırtı yapar . Baký(nazar) değmemesi istenilen yada Baký(nazar) değdiği sanılan çocuk yada kimsenin üzerinde içinde ateş bulunan- 1 kap gezdirerek üzerlik yakarlar . Ocak yada mangalda yakarak tüttürülürler . Tohumlar çıtırdadıkça musallat oluþan cinler dağılırlarmış .

“Bu otta Allah(cc) u Te'âlâ 1 hâssa komuştur ki , 1 kimseye andan tütü verseler ana yaramaz göz değmez .” [Sûdî , Hâfız Şerhi , II/111]

Ol perîye ermesin deyü yavuz gözden gezend

Cânımı mihnet ocağında sipend etdim yine

Hayretî

Bizim şâirlerimiz de pek çok mazmunlar yapmışlardır:

Bu cism-i zerd ü nizâr ile nice 1 şehâ

Yanam firâkın âteşine nitekim sipend

Bâkî

Sipend-âsâ eder her rûy-ı âteş-tâbdan feryâd

Râgıb Paşa

Muhabbetin devamı için büyü yaparken de ateş üzerine üzerlik tohumu atarlarmış .

Dâğlardır odlu göğsümden karası kopmamış

Yâ sebât-ı aşk için od üzre 1 nice sipend

Fuzûlî

Üzerlik güzel kokulu 1 ottur . Kadınlar çocukların kundak kokusunu gidermek için bu ottan tütsü verirler . Üzerlik kuruyunca incelir vede eğilir . Buna dikkat eden Bâkî , hilâlin ilk gecesi görünüşünü buna benzetmiştir:

Dehr 1 şâh-ı sipend urdu felek micmerine

Mâh-ı nev sanma şafakda görünen zerd ü nizâr

Mânâ: Akşamın alaca karanlığında (ufukta) görünen sarı vede cılız şekli , hilâl zannetme . Vakit felek buhurdanına 1 üzerlik dalı attı .

Bu dal atılmakla şüphesiz tütsü yapılmış olur . (Onay , 1996 , s . 438-439)     Etiketler :    üzerlik tohumu , üzerlik tohumu hakkında veri , üzerlik tohumu sabununun avantaj ları , üzerlik tohumu şampuanı , üzerlik tohumu çayı , üzerlik tohumu mucizesi , üzerlik tohumu yağı , üzerlik tohumu otu yağı , üzerlik tohumu tohumu , üzerlik tohumu hakkında , üzerlik tohumu nedir , üzerlik tohumu polen , üzerlik tohumu yağı avantaj ları , üzerlik tohumu yağı avantaj ları , üzerlik tohumu faydaları , üzerlik tohumu yaprağı , üzerlik tohumu otlu şampuanlar , üzerlik tohumu nerelerde kullanlılır , üzerlik tohumu çayı avantaj ları , üzerlik tohumu suyu , üzerlik tohumu zararları , üzerlik tohumu otu zayıflatırmı , üzerlik tohumu suyu avantaj ları , üzerlik tohumu otu saç , üzerlik tohumu çayının avantaj ları , üzerlik tohumu yağının kullanımı , üzerlik tohumu avantaj ları , üzerlik tohumu otu kremi , üzerlik tohumu kürü , üzerlik tohumu çayının zararları , üzerlik tohumu hapı , habipoğlu , üzerlik tohumu bitkisi , üzerlik tohumu sabunu , üzerlik tohumu ekstresi , üzerlik tohumu otu sabunu , üzerlik tohumu sabunları , üzerlik tohumu tohumunun kullanımı , üzerlik tohumu şampuanı avantaj ları , üzerlik tohumu bitkisinin özellikleri , üzerlik tohumu çiçek , üzerlik tohumu tohumunun zararları , üzerlik tohumu saça tesiri , üzerlik tohumu özlü şampuan , üzerlik tohumu hapları , üzerlik tohumu hapı yan etkileri , üzerlik tohumu otu zayıflama , üzerlik tohumu hapı avantaj ları , üzerlik tohumu tohumunun avantaj ları , üzerlik tohumu yağının avantaj ları , nival , üzerlik tohumu hapının avantaj ları , üzerlik tohumu maskesi , blue ocean , üzerlik tohumu hapının zararları , mecitefenedi , Enfeksiyon , ödem , kanser , üzerlik tohumuın saça avantaj sı , üzerlik tohumu otlu tresan , üzerlik tohumu kapsülü , üzerlik tohumu kökü , üzerlik tohumu otu çayı , üzerlik tohumu losyonun , üzerlik tohumu otu krem , üzerlik tohumu otunun avantaj ları , üzerlik tohumu sabunu avantaj ları , üzerlik tohumu cilde avantaj sı , üzerlik tohumu melisa otu , üzerlik tohumu otu nedir , tresan , biogreen , bioblas , golden leaf    



Üzerlik Tohumu

Bu Kategorideki Diğer Yazılar



Sağlık ve Tıp Sağlık ve Tıp